Geerten Waling te gast bij Buitenhof: ‘De gemeenteraad is het centrum van de democratie’

Prometheus-auteur Geerten Waling, die samen met hoogleraar Wim Voermans het recent verschenen boek Gemeente in de genen schreef, was afgelopen zondag te gast bij Buitenhof. In de uitzending waar ook Marielys Roos, gemeenteraadslid in Bloemendaal, en Marcelle Hendrickx, wethouder voor D66 in Tilburg, aanzaten, werd er gesproken over gemeentelijke politiek.

Uit het gesprek wordt duidelijk dat er veel zorgen zijn rond het functioneren van de gemeenteraden. Men vraagt zich af: Wat hebben de problemen binnen de gemeenteraden voor gevolgen voor de lokale democratie? Waling maakt zich vooral zorgen over de kloof tussen bestuurders en gemeenteraad. ‘We hebben dat boek geschreven vanuit de zorg dat de democratie op zich best goed gaat, maar dat het eigenlijk een probleem is dat er op die democratie, en dan doelen we op de gemeenteraad, het centrum van de democratie, heel vaak neergekeken wordt.’

De hoogleraar legt ook uit dat er op gemeentelijke bestuurders vaak meer druk wordt uitgeoefend, omdat de landelijke bestuurders het idee hebben dat het binnen de gemeenteraad niet goed gaat. ‘Er wordt gedacht: Het zijn maar een stelletje amateurs, ze zitten goed bestuur in de weg. En dat is een pijnlijke constatering voor de democratie, om te zeggen dat de politiek een goed bestuur in de weg zit. Ik geloof niet dat dat zo is.’

Waling stelt dat gemeenteraadsleden wat hulp nodig hebben om beter te kunnen functioneren. ‘Meer geld, iets meer beloning, veel meer ambtelijke ondersteuning, zorgen dat ze goed getraind worden in hun juridische positie. Ze zijn het hoofd van de gemeente en dat zijn ze vaak vergeten. Dan worden ze geïmponeerd of overladen door bestuurders die het slim spelen.’

Bekijk hier de volledige uitzending van Buitenhof.

Over Gemeente in de genen:

‘Wie dit boek leest kan geen andere conclusie trekken dan dat we het rationele managementdenken achter ons moeten laten en verdere technocratisering van de lokale democratie moeten voorkomen. […] We zijn schatplichtig aan de lokale oorsprong van onze democratie: de gemeente is van burgers.’
Kim Putters, directeur SCP

Democratie begint bij de gemeente. Daar ligt de bron van burgerschap, zeker in Nederland. Hier is de burger al eeuwenlang eigenaar van de lokale democratie. Al vanaf de vroege Middeleeuwen namen lokale gemeenschappen het lot zelf in handen. Samen vormden die ons land uit veen, moeras en water. Centraal bestuur en adel kregen er nooit echt vat op, het lokale zelfbestuur zit ons in de genen.
Tegenwoordig staat de lokale democratie onder druk. We zien een doorgeslagen schaalvergroting, ongekende decentralisering, schurende verhoudingen tussen gemeenteraadsleden en bestuurders, die hun gemeente besturen als bedrijfsmanagers. Maar een gemeente is geen koekjesfabriek. Die is de eigendom van burgers.
Gemeente in de genen levert een originele, leesbare kijk op de wortels van de lokale democratie, haar huidige (dis)functioneren en haar toekomst.

Wim Voermans (1961) is hoogleraar staats- en bestuursrecht, Geerten Waling (1986) is historicus en postdoc onderzoeker op het gebied van politieke legitimiteit. Beiden zijn verbonden aan de Universiteit Leiden.